သစ္စာလေးပါး - ဆင်းရဲခြင်းမှ လွတ်မြောက်ရေး လမ်းစဉ်

ရေးသားသူ: Buddha24

ပြောင်းလဲမှု၊ မရေရာမှုများနှင့် အဆုံးမရှိသော ပျော်ရွှင်မှုတို့ကို ရှာဖွေနေသည့် လောကကြီးတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် "ဆင်းရဲ" ဟုခေါ်သော အခြေအနေကို အမြဲတမ်း ရင်ဆိုင်နေရသည်။ တစ်စုံတစ်ရာကို ဖြည့်ဆည်းရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဆင်းရဲခြင်းသည် မပျောက်ကွယ်ဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိနေပုံရသည်။ သို့သော်၊

ရေးသားသူ: Buddha24

ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးသည် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူပြီးနောက်၌ သတ္တဝါအများတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှုတော်မူ၍ မဟာကရုဏာရှင့်ကို အခြေခံကာ ပထမဦးဆုံး ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် တရားမြတ်ဒေသနာတော်မှာ "ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်" ဖြစ်သည်။ ထိုသုတ်တော်၌ အနှစ်ချုပ်ပါဝင်သည့် အရေးကြီးဆုံး တရားတော်မြတ်မှာ "သစ္စာလေးပါး" ဟု ခေါ်တွင်သည်။ သစ္စာလေးပါးဟူသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ဘဝခရီးလမ်းတစ်လျှောက် ကြုံတွေ့ရသည့် အမှန်တရားလေးမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည်။ ဤသစ္စာလေးပါးကို နားလည် သဘောပေါက်ခြင်းဖြင့် ဆင်းရဲခြင်းမှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်ကို သိရှိနိုင်ပေသည်။

သစ္စာလေးပါးဟူသည်မှာ -

• ဒုက္ခသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း
• သမုဒယသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (တဏှာ)
• နိရောဓသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်း (နိဗ္ဗာန်)
• မဂ္ဂသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း ချုပ်ငြိမ်းရာ လမ်းစဉ် (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး)

1. ဒုက္ခသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း

ဒုက္ခသစ္စာသည် သတ္တဝါတို့၏ ဘဝအခြေခံအမှန်တရားကို ဖော်ပြသည်။ လူသားတိုင်း မည်သူမဆို မွေးဖွားလာသည်နှင့်အမျှ မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့ရမည့် အဆင်းရဲမျိုးစုံကို ဆိုလိုသည်။ ဤဒုက္ခသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲခြင်းသာ မက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲခြင်းများပါ ပါဝင်သည်။

ဒုက္ခ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အကျယ်အဝန်း

ဒုက္ခဟူသည် အလွယ်တကူ "ဆင်းရဲ" ဟု ဘာသာပြန်လေ့ရှိသော်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အမြင်အရ ဒုက္ခသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည်။ ၎င်းကို အဓိကအားဖြင့် သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။

• ၁. ပရိက္ခ ဒုက္ခ (Dukkha Dukkha): ဤသည်မှာ လူတိုင်းအသိအမှတ်ပြုနိုင်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခများ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - နာမကျန်းဖြစ်ခြင်း၊ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း၊ သေဆုံးရခြင်း၊ ချစ်ခင်သူများနှင့် ကွေကွင်းရခြင်း၊ မုန်းသူများနှင့် တွေ့ရခြင်း၊ လိုချင်တပ်မက်သည့်အရာများ မရရှိခြင်း၊ မကျေနပ်သည့်အရာများ ရရှိခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဒုက္ခများသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး အများစုက အသိအမှတ်ပြုကြသည်။
• ၂. ဝိပရိဏာမ ဒုက္ခ (Viparinama Dukkha): ဤသည်မှာ ပျော်ရွှင်မှု၊ ချမ်းသာသုခများ အမြဲတမ်းတည်တံ့ခိုင်မြဲမှု မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်သည်။ သုခအပေါင်းတို့သည် အနိစ္စတရားများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မကြာမီ ကာလအတွင်း ပျက်သုဉ်းပြောင်းလဲသွားကြသည်။ ထိုသို့ပြောင်းလဲသွားသောအခါ နဂိုက ခံစားခဲ့ရသော သုခကို အမှတ်ရ၍ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဥပမာ - ကစားစရာပျော်ရွှင်မှု၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၊ အာဏာရှိမှု စသည်တို့သည် အမြဲမတည်၊ မကြာမီ ကုန်ဆုံးသွားတတ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ ဝမ်းနည်းခြင်း သို့မဟုတ် မကျေနပ်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။
• ၃. သင်္ခါရ ဒုက္ခ (Sankhara Dukkha): ဤသည်မှာ အလွန်နက်နဲသော ဒုက္ခဖြစ်ပြီး အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ ဖြစ်တည်မှု (existence) အားလုံးနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်။ ဖြစ်ပေါ်လာသော အလုံးစုံသော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်အစဉ်များသည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်။ ဤခန္ဓာငါးပါးတို့သည် အမြဲမပြတ် ပြောင်းလဲနေပြီး အတ္တ (ကိုယ့်ကိုယ်) ဟူ၍ မရှိပါ။ ဤအခြေခံသဘောတရားကို မသိနားမလည်ဘဲ ခန္ဓာငါးပါးကို "ငါ" "ငါ့ဟာ" ဟု စွဲလမ်းခြင်းမှ ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်း၊ ဖြစ်ခြင်း၊ ကြီးခြင်း၊ သေခြင်း စသည့် ဘဝလည်ပတ်မှုကြီး ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေခြင်းကို သင်္ခါရဒုက္ခဟု ခေါ်သည်။ ဤဒုက္ခသည် အလွန်အမင်း စူးစိုက်လေ့လာမှသာ သိရှိနားလည်နိုင်သော ဒုက္ခမျိုး ဖြစ်သည်။

ဘဝ၏ မလွဲမရှောင်နိုင်သော အခြေခံ

ဒုက္ခသစ္စာသည် ဘဝသည် ဆင်းရဲခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း မဟုတ်ပါ။ သို့သော် အမှန်တရားကို နားလည်သဘောပေါက်သော သူတို့အတွက်မူ ဘဝ၏ အခြေခံအမှန်တရားမှာ ဒုက္ခပင် ဖြစ်သည်။ ဤဒုက္ခကို နားလည်ခြင်းသည် ဆင်းရဲခြင်းကို မရှောင်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည် မဟုတ်၊ ဆင်းရဲခြင်း၏ အရင်းခံကို သိရှိ၍ ထိုအရင်းခံကို ပယ်ဖျောက်ရန် လမ်းစရှာဖွေရန် အရေးကြီးကြောင်းကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။

2. သမုဒယသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းရင်း (တဏှာ)

သမုဒယသစ္စာသည် ဒုက္ခသစ္စာ၏ အကြောင်းရင်းကို ဖော်ပြသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆင်းရဲရသနည်းဟု မေးမြန်းပါက၊ အဖြေမှာ "တဏှာ" ကြောင့် ဖြစ်သည်။ တဏှာဆိုသည်မှာ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း၊ ငမ်းငမ်းတက်ခြင်း၊ စွဲလမ်းခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ဤတဏှာသည် အလွန်အစွမ်းထက်ပြီး သတ္တဝါတို့ကို ဘဝသံသရာ၌ လည်ပတ်စေသည့် အဓိက စက်ကွင်းကြီး ဖြစ်သည်။

တဏှာ၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် အကျယ်အဝန်း

တဏှာကို အဓိကအားဖြင့် သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်။

• ၁. ကာမတဏှာ: ဤသည်မှာ လောကီအာရုံငါးပါး (ရူပ၊ သဒ္ဒါ၊ ဂန္ဓာ၊ ရသာ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗ) နှင့် ပတ်သက်၍ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လှပသောရုပ်ကို မြင်ရခြင်း၊ ကြားနာဖွယ်ရာကောင်းသော အသံကို ကြားရခြင်း၊ မွှေးကြိုင်သော အနံ့ကို ရှူရခြင်း၊ အရသာကောင်းမွန်သည်ကို စားသုံးရခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထိတွေ့ရခြင်း စသည်တို့၌ နှစ်သက်မြတ်နိုး၍ ထပ်ခါထပ်ခါ လိုချင်တပ်မက်ခြင်း ဖြစ်သည်။
• ၂. ဘဝတဏှာ: ဤသည်မှာ "ဖြစ်ချင်" တပ်မက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မိမိသည် အမြဲတမ်း ချမ်းသာကြီးပွားနေချင်ခြင်း၊ အသက်ရှည်ရှည် နေချင်ခြင်း၊ ကောင်းသောဘဝသို့ ရောက်ချင်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဘဝတဏှာသည် မိမိ၏ အတ္တကို အမြဲတမ်း တည်တံ့စေလိုသည့် ဆန္ဒမှ ဆင်းသက်လာသည်။
• ၃. ဝိဘဝတဏှာ: ဤသည်မှာ "မဖြစ်ချင်" တပ်မက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဆင်းရဲဒုက္ခများ မဖြစ်ချင်ခြင်း၊ မိမိ၏ အသက်ကို စွန့်လွှတ်ချင်ခြင်း (အသေဆိုးကို လိုချင်ခြင်း) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ဤဝိဘဝတဏှာသည်လည်း အတ္တကို အဆုံးသတ်ချင်သည့် ဆန္ဒမှ ဆင်းသက်လာသည်။

ကံနှင့် တဏှာ၏ ဆက်နွယ်မှု

တဏှာသည် ကံကို ဖြစ်စေသည်။ ကံသည် အကျိုးကို ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် တဏှာသည် ဘဝသံသရာလည်ပတ်မှု၏ အရင်းခံဖြစ်သည်။ မိမိတို့ပြုသမျှ ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှု ကံများသည် ဤတဏှာ၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တဏှာရှိနေသမျှ ကံအကျိုးတရားများမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည် မဟုတ်။

ဥပမာအားဖြင့်၊ ရေငတ်နေသူတစ်ဦးသည် ရေကို လိုချင်တပ်မက် (ကာမတဏှာ) ၏။ ထိုရေကို ရရှိရန် ကြိုးစား (ဘဝတဏှာ) ၏။ ရေမရလျှင် စိတ်ဆင်းရဲ (ဝိဘဝတဏှာ) ၏။ ထို့နောက် ရေကို သောက်သုံးရာ၌ လည်းကောင်း၊ ရေမရ၍ ဒုက္ခရောက်ရာ၌ လည်းကောင်း ပြုလုပ်သော အပြုအမူများသည် ကံများ ဖြစ်သည်။ ထိုကံများက အကျိုးတရားများကို ပေးစွမ်းသည်။

သမုဒယ၏ အရင်းခံ - အဝိဇ္ဇာ

တဏှာ၏ အရင်းခံမှာ အဝိဇ္ဇာ (မသိနားမလည်ခြင်း) ဖြစ်သည်။ သစ္စာလေးပါးကို မသိနားမလည်ခြင်း၊ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတရားများကို မသိနားမလည်ခြင်းတို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် အမှားကို အမှန်ထင်၍ တဏှာအကန်းကြီးကို မွေးမြူကြသည်။ အဝိဇ္ဇာသည် ဤလောကကို လွှမ်းမိုးထားသည့် အမှောင်ကြီး ဖြစ်သည်။

3. နိရောဓသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း ချုပ်ငြိမ်းခြင်း (နိဗ္ဗာန်)

နိရောဓသစ္စာသည် ဆင်းရဲခြင်း၏ ချုပ်ငြိမ်းရာ အမှန်တရားကို ဖော်ပြသည်။ ဤသည်မှာ အဆုံးစွန်သော လွတ်မြောက်မှု၊ ငြိမ်းအေးမှု ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေကို "နိဗ္ဗာန်" ဟု ခေါ်သည်။ နိဗ္ဗာန်သည် တဏှာနှင့် ကံတို့၏ လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းရာ ဖြစ်သည်။

နိဗ္ဗာန်၏ အဓိပ္ပာယ်

နိဗ္ဗာန်ဟူသည် မီးငြိမ်းအေးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ မီးဟူသည် တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသည့် မီးများ ဖြစ်သည်။ ဤမီးများ ငြိမ်းအေးသွားသောအခါ ဆင်းရဲဒုက္ခများလည်း လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားသည်။ နိဗ္ဗာန်သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခု မဟုတ်၊ တည်နေရာတစ်ခု မဟုတ်။ ၎င်းသည် အခြေအနေတစ်ခု၊ အတွေ့အကြုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။

နိဗ္ဗာန်ကို အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်။

• ၁. သ-ဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်: ဤသည်မှာ ရဟန္တာများ ရရှိသော နိဗ္ဗာန် ဖြစ်သည်။ ရဟန္တာများသည် တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တို့ကို လုံးဝ ပယ်ဖျောက်ပြီး ဖြစ်သော်လည်း ခန္ဓာငါးပါး (ရုပ်နာမ်) သည် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဤနိဗ္ဗာန်ကို "အကြွင်းကျန်ရှိသော နိဗ္ဗာန်" ဟုလည်း ခေါ်သည်။
• ၂. အ-ဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်: ဤသည်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် ဖြစ်သည်။ ရဟန္တာတစ်ပါး သေလွန်သောအခါ ခန္ဓာငါးပါး ပြတ်စဲသွားပြီး တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အားလုံး လုံးဝ ချုပ်ငြိမ်းသွားသည်။ ဤနိဗ္ဗာန်ကို "အကြွင်းကျန်မရှိသော နိဗ္ဗာန်" ဟု ခေါ်သည်။

နိဗ္ဗာန်၏ ဂုဏ်တော်များ

နိဗ္ဗာန်သည် အောက်ပါဂုဏ်တော်များနှင့် ပြည့်စုံသည်။

• အမတ (Amata): သေခြင်းမရှိရာ၊ အိုခြင်းမရှိရာ။
• အသုခ (Asukha): ဆင်းရဲခြင်းမရှိရာ။
• အသက္က (Asakka): အကုသိုလ်မရှိရာ။
• အမတ (Amata): သေခြင်းမရှိရာ၊ အိုခြင်းမရှိရာ။
• အနုတ္တရ (Anuttara): မွန်မြတ်ဆုံး၊ အသာလွန်ဆုံး။
• အပ္ပကိလ (Appakila): မညစ်ညမ်းရာ၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရာ။
• အနုပက္ကမ (Anupakkama): လွတ်မြောက်ရာ၊ ဘေးမခပ်။
• အသမ (Asama): မတူရာ၊ ထူးခြားမြင့်မြတ်ရာ။
• အပ္ပယ (Appaya): မပျက်စီးရာ၊ မကုန်ဆုံးရာ။
• အာသ၀က္ခယ (Asavakkhaya): ကိလေသာအာသဝေါ ကုန်ရာ။

နိဗ္ဗာန်သည် အဘယ်သို့သော အခြေအနေဖြစ်သည်ကို စိတ်ကူးယဉ်၍ မရနိုင်။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်ကြံအားထုတ်၍ ကိုယ်တိုင် အသိဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်မှသာ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်ပေသည်။

4. မဂ္ဂသစ္စာ - ဆင်းရဲခြင်း ချုပ်ငြိမ်းရာ လမ်းစဉ် (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး)

မဂ္ဂသစ္စာသည် နိရောဓသစ္စာကို ရောက်ရှိရန် လမ်းစဉ်ကို ဖော်ပြသည်။ ဤလမ်းစဉ်ကို "မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး" ဟု ခေါ်သည်။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် သမုဒယသစ္စာဖြစ်သော တဏှာကို ပယ်ဖျောက်၍ နိရောဓသစ္စာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိစေမည့် ကျင့်စဉ် ဖြစ်သည်။

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၏ အဓိပ္ပာယ်

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟူသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

• ၁. သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right Understanding): မှန်ကန်သော အမြင်၊ သစ္စာလေးပါးကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ခြင်း၊ အကုသိုလ်ကို အကုသိုလ်၊ ကုသိုလ်ကို ကုသိုလ်၊ အကျိုးတရားကို အကျိုးတရား စသည်တို့ကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ခြင်း။
• ၂. သမ္မာသင်္ကပ္ပ (Right Thought): မှန်ကန်သော အကြံအစည်၊ ကာမဂုဏ်လောဘ ကင်းသော အကြံအစည်၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲစေလိုသော စိတ်ဆိုး ကင်းသော အကြံအစည်၊ သတ်ဖြတ်လိုသော စိတ်ဆိုး ကင်းသော အကြံအစည်။
• ၃. သမ္မာဝါစာ (Right Speech): မှန်ကန်သော ပြောဆိုခြင်း၊ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းသော စကား ပြောဆိုခြင်း၊ အကျိုးမရှိသော စကား ပြောဆိုခြင်း၊ ကုန်းတိုက်သော စကား ပြောဆိုခြင်းတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
• ၄. သမ္မာကမ္မန္တ (Right Action): မှန်ကန်သော ပြုလုပ်မှု၊ အသက်ကို သတ်ခြင်း၊ မပေးသော ပစ္စည်းကို ယူခြင်း၊ ကာမဂုဏ်ကို မှားယွင်း ကျင့်သုံးခြင်းတို့မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။
• ၅. သမ္မာအာဇီဝ (Right Livelihood): မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု၊ သူတစ်ပါးကို ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်စေသော အလုပ်ကို ရှောင်ကြဉ်၍ သီလနှင့် ညီညွတ်သော အသက်မွေးမှုကို ကျင့်သုံးခြင်း။
• ၆. သမ္မာဝါယာမ (Right Effort): မှန်ကန်သော အားထုတ်မှု၊ မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ကို မဖြစ်အောင် တားဆီးခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်ကို ဖြစ်အောင် ကြိုးစားခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်ကို တိုးပွားအောင် ကြိုးစားခြင်း။
• ၇. သမ္မာသတိ (Right Mindfulness): မှန်ကန်သော သတိ၊ ကိုယ်ခန္ဓာကို အထင်အရှား သတိထားခြင်း၊ ခံစားမှုများကို သတိထားခြင်း၊ စိတ်ကို သတိထားခြင်း၊ တရားသဘာဝကို သတိထားခြင်း။
• ၈. သမ္မာသမာဓိ (Right Concentration): မှန်ကန်သော သမာဓိ၊ စိတ်ကို တစ်ခုတည်း၌ တည်ငြိမ်အောင် ထားခြင်း။

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၏ အကျိုး

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် အောက်ပါအကျိုးတရားများ ရရှိနိုင်သည်။

• သီလ (Sila): သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ တို့သည် သီလပိုင်းဆိုင်ရာများ ဖြစ်သည်။
• သမာဓိ (Samadhi): သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ တို့သည် သမာဓိပိုင်းဆိုင်ရာများ ဖြစ်သည်။
• ပညာ (Panna): သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ တို့သည် ပညာပိုင်းဆိုင်ရာများ ဖြစ်သည်။

ဤသုံးပါး (သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ) သည် အပြန်အလှန် တွဲဖက်၍ ဆောင်ရွက်ကြသည်။ သီလသည် သမာဓိကို ပေးသည်။ သမာဓိသည် ပညာကို ပေးသည်။ ပညာသည် ဆင်းရဲခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို သိမြင်၍ ပယ်ဖျောက်နိုင်စေသည်။

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၏ အရေးပါပုံ

မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးသည် ဘဝကို အလွန်အမင်း ပျော်မွေ့ခြင်း (ကာမတဏှာ) နှင့် အလွန်အမင်း ပယ်စွန့်ခြင်း (ဝိဘဝတဏှာ) ဟူသော အစွန်းနှစ်ပါးကို ရှောင်ကြဉ်၍ အလယ်အလတ်လမ်းစဉ် (မဇ္ဈိမ ပဋိပဒါ) ကို ကျင့်သုံးရန် လမ်းညွှန်ပေးသည်။ ဤလမ်းစဉ်သည် သတ္တဝါတိုင်း ကျင့်သုံးနိုင်ပြီး အမှန်တရားကို သိမြင်၍ ဆင်းရဲခြင်းမှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော လမ်းစဉ် ဖြစ်သည်။

နိဂုံး

သစ္စာလေးပါးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်သည်။ ဤသစ္စာလေးပါးကို နားလည် သဘောပေါက်ခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝကို မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်နိုင်ပြီး ဆင်းရဲခြင်း၏ အရင်းခံကို သိရှိ၍ ထိုအရင်းခံကို ပယ်ဖျောက်ရန် လမ်းစဉ်ကို ရှာဖွေနိုင်ကြမည် ဖြစ်သည်။ ဒုက္ခသစ္စာကို သိမြင်ခြင်း၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ နိရောဓသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ကျင့်သုံးခြင်းတို့သည် လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးသော အဆင့်များ ဖြစ်ကြသည်။